چرا گنو/لینوکس رو دوست دارم: بررسی اسم رنگ های فارسی

بحث از جای جالبی شروع شد. من گفتم رنگ های ایرانی بامزه هستن چون موارد خیلی کمی داریم که توش یک اسم خاص برای یک رنگ استفاده شده باشه. مثلا «زرد» یک اسم خاص است که به یک رنگ اشاره می‌کنه ولی «آبی» یعنی چیزی که به رنگ آب است. برای بررسی این نسبت، سری به صفحه رنگ های ویکیپدیا زدم و بعد از حذف رنگ‌های تفسیری (خودم اسم می ذارم دیگه!) یعنی مثلا «سبز لجنی» یا «آبی درباری» و حذف پسوندهایی مثل «تیره» و «سیر» و … و موارد مشابه به این هشتاد و یک رنگ رسیدم:

آبی، آجری، آل، آلبالویی، اُخرایی، ارغوانی، استخوانی، بادمجونی، برگ سنجدی، برنجی، برنزی، بژ، بنفش، پرکلاغی، پوست پیازی، پوست گرگی، تاج خروسی، تریاکی، جگری، حنایی، خاکستری، خاکی، خردلی، خرمایی، دارچینی، دودی، دوغی، دلفینی، روناسی، زرد، زرشکی، زعفرانی، زغالی، زیتونی، سبز، سدری، سربی، سرخ، سرخابی، سرمه‌ای، سفید، سیاه، مشکی، شرابی، شفقی، شکلاتی، شنگرفی، شیرشکری، شیری، صورتی، طلایی، طوسی، عنابی، فندقی، فولادی، فیروزه‌ای، فیلی، قرمز، قهوه‌ای، کرم، کله غازی، گردویی، گلبهی، گیلاسی، لاجوردی، لجنی، لیمویی، ماشی، مرجانی، مسی، مغزپسته‌ای، نارنجی، نخودی، نقره‌ای، نوک مدادی، نیلی، هلویی، یاسی، یاقوتی، یخی، یشمی

هوم.. برنامه یا دست؟ برنامه.. هر چی باشه ما هکریم! بذارین آخر هر چیزی که «ی» هست رو بشمریم و نگاهی بندازیم که اشتباه نشده باشه:

jadi@funlife:/tmp$ grep ".*ی$" colors.txt  | wc -l 
71

jadi@funlife:/tmp$ grep ".*ی$" colors.txt  | xargs echo | sed 's/ /، /g'
آبی، آجری، آلبالویی، اُخرایی، ارغوانی، استخوانی، بادمجونی، برگ سنجدی، برنجی، برنزی، پرکلاغی، پوست پیازی، پوست گرگی، تاج خروسی، تریاکی، جگری، حنایی، خاکستری، خاکی، خردلی، خرمایی، دارچینی، دودی، دوغی، دلفینی، روناسی، زرشکی، زعفرانی، زغالی، زیتونی، سدری، سربی، سرخابی، سرمهای، مشکی، شرابی، شفقی، شکلاتی، شنگرفی، شیرشکری، شیری، صورتی، طلایی، طوسی، عنابی، فندقی، فولادی، فیروزه ای، فیلی، قهوه ای، کله غازی، گردویی، گلبهی، گیلاسی، لاجوردی، لجنی، لیمویی، ماشی، مرجانی، مسی، مغزپسته ای، نارنجی، نخودی، نقره ای، نوک مدادی، نیلی، هلویی، یاسی، یاقوتی، یخی، یشمی


jadi@funlife:/tmp$ grep -v ".*ی$" colors.txt  | wc -l 
10

jadi@funlife:/tmp$ grep -v ".*ی$" colors.txt  | xargs echo | sed 's/ /، /g'
آل، بژ، بنفش، زرد، سبز، سرخ، سفید، سیاه، قرمز، کرم
jadi@funlife:/tmp$ 

خب.. ده تا رنگ داریم که به چیزی اشاره نمی‌کنن و خودشون هستن:

‌ آل، بژ، بنفش، زرد، سبز، سرخ، سفید، سیاه، قرمز، کرم

در اینجا «آل» یک جور قرمز است و بقیه هم که مشخصن. پس از بین ۸۱ رنگی که داشتیم،‌ ده رنگ اسم خاص خودشون رو دارن و ۷۱ رنگ به چیزهای مختلف برای توضیح رنگ ها اشاره می کنن.

colors

و نکات جالب؟

  • رنگ های باحالی داریم مثل دوغی، یخی، دودی و البته تریاکی!
  • سفید یخچالی جزو رنگ ها است که البته اینجا نشمردیم چون بخشی از «سفید» است ولی جالبه که قبل از ورود یخچال به اون رنگ چی می گفتن
  • من همیشه به شوخی از آدم ها می پرسیدم کدوم رنگ است که فقط به چشم اشاره می کنه و نه چیز دیگه! جواب «میشی» است.. ظاهرا دلیلش اینه که کلا «میشی» اسم رنگ نیست و اشتباه مصطلح است. رنگ درست «ماشی» است (:
  • نوک مدادی هم بامزه است (در کنار قرمز ماتیکی یا کالباسی مثلا!) چون منطقا این چیزها خودوشن نیازمند تفسیر شدن رنگ هستن. یعنی خود مداد رو باید بگیم چه رنگیه بعد بگیم اون رنگ رنگ مداده (:

راستی! معلومه که فرض اولیه این مطلب وقتی منطقی می شه که با بقیه زبون‌ها هم مقایسه کنیم ولی خب در همین حد برای من فان بوده (:

  • مهدي

    طوسي هم اسم خاص هست به نظر من

  • محمد

    سبز از سبزی نمیاد ؟ فک کنم خاص باشه

  • ن

    تا حدودی بی‌ربط: تا اونجایی که من میدونم در فارسی تاجیکستان از کبود هم برای آبی و هم برای سبز استفاده میکنند (والبته در ایران هم احتمالا رایج بوده، بلی امروزه میگیم آبی کبود، ولی همزمان میگیم پای چشمم کبود شده، یا زیر گنبد کبود) … و این هم البته یه مساله‌ی دیگه‌ست که مثلا در یک سری فرهنگ‌ها (مثل ژاپونی، یا بومیان ناواحوی آمریکا) برای آبی و سبز یک کلمه وجود داره. و کلا نامگذاری رنگها واقعا ریشه‌ی اقتصادی، تاریخی، اجتماعی داره. یه مساله دیگه هم راجع به صورتیه. خب صورتی درسته توش صورت داره، ولی ربطی به رنگ صورت نداره چون توی رنگ صورت، زرد هم داریم. ولی خود صورتی در حقیقت ترکیب سفید با قرمزه.
    که البته همه‌ی اینها خیلی به کاری که تو کردی ربطی نداره.

  • ویکی‌پدیا خودش جواب داده:
    «سفید یخچالی یا سفید یخی رنگ سفید است که حالت سرد داشته باشد. این رنگ از ترکیب سفید با مقدار بسیار اندکی آبی به دست می آید.»
    یخچال به معنی یخچال‌های کوهستانی هست و این مدل از یخچال‌ها همیشه وجود داشتند!

  • شس

    من از تریاکی خوشم اومد

  • Mehran

    بژ کلمه فرانسوی نیست؟

    • بله فرانسوی هستش ولی خوب معادل نداریم براش.

  • mubed

    من هم اتفاقاً چند وقت پیش به همین موضوع داشتم فکر می‌کردم. مخصوصاً رنگ آبی خیلی مشکل ایجاد می‌کنه چون صفت منسوب به آب هم هست. مثلاً اسب آبی یه حیوونیه که توی آب زندگی می‌کنه ولی پرندهٔ آبی پرنده‌ایه که رنگش آبیه. این مساله وقتی شدت پیدا می‌کنه که می‌گیم نهنگ آبی. آدم یه لحظه فکر می ‌‌کنه که خب اونم مثل اسب آبیه ولی بعداً می‌بینه، خب نهنگا که همه توی آب زندگی می‌کنن، پس منظور رنگشه.
    من پیشنهاد می‌کنم که ما یه تغییری توی زبانمون بدیم و‌ رنگا رو نه با پسوند «ـی» بلکه با پسوند «ـین» بسازیم که از صفتهای معمولی متمایز بشن، همونطور که مثلاً سنگین یه معنی متفاوت از سنگی ‌‌‌‌داره یا شیرین از شیری. البته پیشنهاد اینکه کلمات از مد افتاده مثل «کبود» و«سرخ» و«خرمایی» رو دوباره زنده کنیم، هم خوبه.

  • Mehdi Rezvani

    جادی جان، تا جایی که میدونم اسم رنگهایی که به «یا» ختم میشن همگی جدید هستند. جالب اینجاست که ما در زبان فارسی قدیمی رنگ «آبی» نداریم بلکه اسمش سبزه. یعنی رنگ آسمان در اشعار قدیمی سبزه نه آبی. «گنبد خضراء » هم نمونه شه
    همینه که الان در زبان انگلیسی به فیروزه ای که بین سبز و آبیه میگی Persian Green

    • تام

      در همین راستا
      مزرع سبز فلك ديدم و داس مه نو