زنان و نرم‌افزار آزاد

زنان در کشور ما مهندسان خوبی هستند. حتی در کشورهایی اروپایی هم به اندازه ایران در دفاتر مهندسی، خانم نمی بینید. اینجا زنان به دلایل مختلف تلاش بسیار زیادی دارند تا در کنکور قبول شوند، در رشته‌های مختلف درس بخوانند و در جامعه فعال بمانند اما آیا در دنیای نرم‌افزار آزاد و جامعه لینوکسی هم همینطور است؟ متاسفانه نه.

نگاهی به فروم‌ها و چت‌روم‌ها و لاگ‌ها بزنید و نسبت زنان به مردان را نگاه کنید. یادم هست اولین لاگی که من می‌رفتم، تنها دو شرکت کننده دختر داشت در مقابل تقریبا سی نفر پسر. در انجمن‌هایی مثل تکنوتاکس یا فروم اوبونتوی فارسی هم تقریبا یادم نمی‌آید به جز پسر دیده باشم. چرا؟

این مشکل منحصر به ایران نیست و یک مشکل جهانی است. از پیشرفته‌ترین کشورها تا عقب‌مانده‌ترین آن‌ها، زنان نقش کمی در دنیای لینوکس و نرم‌افزار آزاد دارند. یک دلیل می‌تواند عدم رشد اعتماد به نفس تکنولوژیک از دوران اولیه زندگی باشد. لذت بردن از محیط آزاد نیازمند اعتماد به نفس مبارزه با مشکلات و دنبال راه چاره گشتن است. در زمینه‌های تکنولوژیک به راحتی می‌توان دید که این خصیصه در پسرها بیشتر از دخترها تقویت می‌شود. در عین حال دخترها روابط دوستی سخت‌تری دارند. مردها به سادگی با هم دوست می‌شوند و در نرم‌افزار آزاد به هم کمک می‌کنند در حالی که وقتی اکثریت کنترل در دست مردها است، دخترها نمی‌توانند به همان راحتی در جمع‌ها وارد شوند، با مردها دوست شوند و رابطه در سطح سیستم عامل تا مدت‌ها ادامه پیدا کند.

اگر بخواهیم درباره دلایل صحبت کنیم، فهرست بسیار طولانی خواهد شد. از آموزش‌های رسانه‌ای که کامپیوتر را در اختیار مردان نشان می‌دهد تا انتظار جامعه از یک زن برای اولویت بیشتر دادن به زندگی شخصی نسبت به کامپیوترها تا نبودن الگوهای تکنولوژیک زنانه کافی در دنیای نرم‌افزار آزاد. اما بحث ما تحلیل این‌ها نیست. بحث من در اینجا این است که ما باید این موضوع را بدانیم و درباره آن حساس باشیم.

بسیاری از توزیع‌ها (از جمله دبیان) بخش‌های ویژه زنان دارند که حوزه کارشان تبلیغ و فعالیت بر روی مشارکت زنان است. چه از طریق آموزش به زنانِ، چه از طریق نشان دادن نمونه‌های موفق حضور زنان در دنیای آزاد و چه از طریق مطبوع‌تر کردن این دنیا برای آنان. چنین پروژه ای در بنیاد نرم‌افزارهای آزاد هم وجود دارد که هدفش بالا بردن مشارکت زنان در دنیای آزاد است.

کشوری مثل کشور ما، با وجود نسبت غیرقابل باور زنان در دنیای مهندسی و اینترنتش نسبت به معیارهای جهانی و منطقه‌ای، فرصت خوبی برای تمرکز روی این بخش است. کاری که ما باید بکنیم، زور کردن کسی برای ورود به دنیای لینوکس نیست بلکه باید به دنبال راحت کردن و دوستانه کردن محیط باشیم برای هر کسی که می‌خواد داوطلبانه وارد شود. محیط مطبوع به سادگی محیطی است که آدم‌ها در آن آدم هستند. مستقل از جنسیت، رنگ پوست، زبان و غیره. به نظر من در صورت ایجاد چنین محیطی در دنیای آزاد و ارائه تصویری شفاف از زنان موفق در تکنولوژی، ایران به راحتی می‌تواند به یکی از نمونه‌های جذاب مشارکت زنان در دنیای نرم‌افزارهای آزاد تبدیل شود.

  • جادی جان اکثر خانمها خیلی به کامپیوتر علاقه نشون نمیدن و اونهایی هم که در حوزه IT فعال هستند تا اونجایی که من دیدم بیشتر به فکر خرخونی یا کسب درآمد هستند و ندیدم خیلی عاشق این کار باشند. دلیلش برای خود من هم سواله. شاید یکی از دلایلش این باشه که همونطور که گفتی این حس اجتماعی یا community که ما رو مسحور می کنه و باعث جذب شدن ما به جمع های مرتبط با نرم افزار آزاد میشه به دلیل نسبت بالای پسرها برای دخترها وجود نداشته باشه.

  • جادی اگر پول قلمبه توش بود الان ما مردها تو اقلیت بودیم! همون بهتر که واردش نشدن!!

  • رضا

    من هم با مهدی موافقم. تابحال در ایران ندیدم که بانویی به IT واقعا علاقه مند باشه. همه به فکر مدرک گرفتن یا همونطور که مهدی گفت به فکر کسب درآمد -حتی از روزهای اول ورود به دنیای آی تی- هستند! و این واقعا شرم آوره. بارها دیدم بانوان باعث خراب شدن و بی ارزش شدن یک سرویس، روش و یا حتی شغل شدن.

  • علی

    دقیقا من هم با دو دوست بالا هم نظرم

    چند روز پیش با یک خانم همکار صحبت می کردیم ، اصلا نمی تونست دلیل انجام پروژه ای رو بدون اینکه درآمدش از قبل مشخص باشه هضم کنه ، چه برسه به پروژه های متن باز رایگان

    البته فکر کنم یکم میشه دلیلش رو گسترش داد .
    زنان در جامعه ما بیشتر خلا امنیت اجتماعی رو حس می کنن و اشتیاق اونا برای کسب درآمد و جایگاه های ثابت کاری ، باعث شده تا از جذابیت های کاری دوری کرده و بیشتر دنبال درآمد باشند .

  • admin

    نکات جالبی است (: احتالا تحلیل علی رو می شه روش کار کرد. البته همیشه باید اول ببینیم اصولا ادعای اولیه (که خانم ها بیشتر از آقایون برای پول کار می کنن) درسته یا نه (: اما شاید این بحث نیاز به اثبات سریع تر توی اجتماع فاکتور قابل دفاعی باشه .

    به هرحال شکی نیست که خانم ها در نرم افزار آزاد حضور کمتری دارن ولی پیدا کردن ریشه هاش کار کامنت های اینجا نیست و یک تحقیق درست و حسابی می خواد (: در واقع باید روی انگیزه اینکه بقیه کار می کنن کار کرد. مثلا شاید بشه گفت که خانم ها کمتر در جامعه می تونن راه های غیرمعمول رو دنبال کنن. البته فقط یک تئوری است.

  • بسیار عالی
    ما هم یکی از اصلیظ ترین ماموریت هامون در گروه کاربران ایرانی نرم افزارهای آزاد ایجاد زمینه برای فعالیت زنان خواهد بود
    اهمیت غیرقابل انکاری داره
    ممنون به خاطر آگاهی محیطی بالا

  • eila

    من نمی دونم چرا اینجا هیچ خانمی که در حوزه IT فعالیت می کنه نیومده نظر بده، من اینکاره نیستم و آشنایی هم با دنیای نرم افزار آزاد به اون صورت ندارم، ولی همینطور که خودتون گفتید زن ها دارای روابط پیچیده تری هستند و شاید دلیل اینه که می دونن این پیچیدگی روابط برای جایی که نیازمند دوستی و همکاری زیاد هستش مناسبه یا نه، شاید اگه فعالیت نمی کنن می دونن که نمی شه این روابط به قول خود شما در سطح سیستم عامل بمونه و بشه کار کرد، نمی خام بگم این مشکل رو آقایان برای خانم ها ایجاد کردن ولی متاسفانه از نظرات دوستان در بالا می شه این نتیجه رو گرفت که حداقل اعتماد به نفس لازم رو هم برای خانم ها باقی نمی زارن و به جای پی دلیل گشتن، مثل همیشه متهم به پول پرستی و خرخونی و این جور مسائل می شن!!

  • آزاده

    منظورتون رو دقیقا نفهمیدم از دنیای نرم افزار های آزاد. توی اینترنت که به نظرم مشارکت خانوما خیلی بالاست. اگه منظورت برنامه نویسی برای نرم افزارهای با کد باز باشه هم، به نظر من -که مهندس کامپیوتر نیستم، اما سابقه برنامه نویسی دارم-، این یه کار خیلی وقت گیر و انرژی بره. یعنی نه تنها باید روش وقت بگذاری، بلکه چنان ذهنت رو مشغول میکنه که به کار اصلیت هم نمیرسی. بنابراین بدون توجیه اقتصادی به نظر من عجیبه که کسی این کار رو بکنه. مگه اینکه ددی اسکالرشیپ داشته باشه، یا اینکه اون کار بعدا بتونه به رزومه اش کمک بزرگی بکنه. البته کلا اگه توضیح بیشتری بدین ممنون میشم، چون مطمئن نیستم منظورتونو درست فهمیده باشم!

  • رضا

    در جواب بانو آزاده :
    بله مشارکت خانم ها در اینترنت بالاست ولی “متاسفانه” محدود میشه به چت، فوروارد ایمیل، انجمن های طنز (جوک و اس ام اس) و سایت های اطلاعات افراد مشهور!

    در این بیست و چند سال فعالیتم در شرکت های مختلف داخل و خارج ایران حتی یک مورد بانوی ایرانی ندیدم که فعالیتی غیر از موارد بالا از طریق اینترنت انجام بده چه برسد به برنامه نویسی و کد باز و Linux!

    به امید روزی که مشارکت واقعی در اینترنت و دنیای نرم افزار از بانوان ایرانی ببینیم.

  • جالبه که توی اصفهان برخلاف خیلی از لاگ های دیگه که دیدم، حضور بانو ها توی لاگ، اصفهان‌لاگ، حس میشه … شاید این یکی برعکس بقیه‌ی جاها باشه …
    یه سری یادمه یکی سوال پرسید که خانومی که لینوکس‌کار کنه واقعا چه شکلی می تونه باشه =)) :D
    ولی خب باید دید که خود زن‌ها واقعا مشکلشون چیه که نمی تونن با همچین اجتماعاتی هماهنگ بشن… به نظر من همون ترس از نبود امنیت اجتماعی(مثلا متلک پرانی!) و در اقلیت بودن باعث شده که کمتر حضور پیدا کنن.
    البته به نظر من نبود توجیه اقتصادی تا حدودی می تونه باشه … با خوندن نظر @آزاده فکر کنم باید قبول کرد که خانم‌ها نمی تونن کاری کنن که توجیه اقتصادی نداره ! همین‌طور خب مثلا من چند تا از خانم‌های شرکت (حسابدارها) رو دعوت می کردم چندان رقبتی نشون نمی دن …
    البته خب زن‌ها هم انواع مختلفی دارند ! یکی می‌شه مثل monire.ir ! یکی هم میشه کسی که توی خونه میشینه و غیبت می کنه همش :D
    این خانومه هم که نمی دونم کجاییه رو ببینینش! من جدیدا مشترک فیدش شدم . گویا مدیر شبکه هستن و دو سه تا پست زده بودن من دیدم مثلا کل یه شبکه ی ۱۴−۱۵ کامپیوتری رو اوبونتو روش نصب کردن.و یا جشن‌ها و فستیوال های اپن‌سورسی(بیشتر اوبونتویی) برگذار می کنن :)
    گویا از فعالان بانوان اوبونتویی هستن!
    http://princessleia.com/journal/

  • الیاد

    مشکل تنها مختص ایران نیست. خود دبیان به عنوان مثال الان تنها ۱۱ تا DD/DM زن داره (از مجموع بیش از ۱۰۰۰ نفر).
    دو روز پیش هم جلسه‌ای روی کانال ircشون بود برای فعال کردن مجدد Debian Women. صورت جلسه:http://lists.debian.org/debian-women/2010/08/msg00017.html

    جالب این‌که اهداف بلندپروازانه‌ای ندارند می‌خواهند تا آخر ۲۰۱۱ ۱۰ نفر به جمع‌شون اضافه کنند.

  • Pingback: Tweets that mention زنان و نرم‌افزار آزاد -- Topsy.com()

  • الیاد

    تصحیح: هدف نهایی این است که ۱۰ نفر تا آخر ۲۰۱۲ به جمع DDهای زن اضافه شوند.

  • همایون

    همون طور که دوستان اشاره کردند دلایل مختلفی وجود داره که چرا دختر ها کمتر مشارکت میکتتد
    به نظر من یکی از دلایل میتونه حالات روحی و جنسی باشه
    اصولا جنس زن (مونث) در بیشتر اوقات آروم تر و احساساتی تره در صورتی که جنس مرد (مذکر) پر شور تره.
    اگه دقت کرده باشید موقعی که دختر ها در خیال شاهزاده و اسب سفیدش هستند ، پسر ها دنبال این هستند که هر تجربه جدیدی رو دنبال کنند.
    برای نمونه میشه دوستی های دو جنس مخالف رو مسال زد،
    دختر ها در اولین رابطه ی خودشون به دنبال ازدواج هستند ولی بر عکس اون ها پسر ها به دنبال ارتباط بیشتر هستند و گاهی ممکنه هم زمان با چندین نفر دوست باشند.
    همین مسئله رو میشه توی اجتماعات دنبال کرد و دید که دختران کمتر از پسر ها به دنبال تجربه های جدید هستند.

    به غیر از اون میشه به تفکر اجتماعی اشاره کرد.
    اجتماع به گونه ای برخورد میکنه که جلوی ارتباط بیشتر رو برای جنس مونث بگیره.
    یه مثال ساده میشه زد: یه پسر جرئات این رو داره که ساعت 11 شب تک و تنها توی شهر بتابه و لی از نظر اجتماعی و افکار عمومی اصولا دختر ها بعد از ساعت 10 شب نباید تنهایی ااز خونه بیرون بروند.
    حالا فرض کنیم توجه به دلایل دوستان و همین طور دلابل من، بک نفر بخواد وارد یه لاگ بشه.
    ذهنیت من این طور میگه که یه پسر خیلی راحت تر میتونه وارد لاگ بشه تا یه دختر.
    تصور کنید اگه پسر ها با افراد جدیدی در حیطه لاگ دوست بشوند(چه پسر و چه دختر) جامعه ایرادی کمتری میگیره نسبت به وقتی که یک دختر بخواد همین کار رو بکنه.

  • امیرحسین

    اینکه دلیل اصلی حضور کمرنگ زنان در جوامع لینوکسی چیه رو نمی‌دونم. اما یه چیزی رو میدونم. اینکه نباید آدم‌ها رو گول زد!
    یعنی نباید یه محیط زرق و برقی و چند فانکشنالیتی ساده رو بهشون نشون بدیم و سرشونو شیره بمالیم.
    به نظرم حضور نداشته باشن بهتره تا این کار رو بکنیم.
    خداییش، یه جاهایی، یه کارایی، گاو نر می‌خواهد و مرد کهن!

    قضیه کماندو زن (با چادر!) توی مملکت ماست!
    قصد توهین ندارم به خانم‌ها، اما با توجه به روحیاتی که توی وجودشون هست، به نظر من، به درد این جوامع نمی خورند.
    یعنی حتی اگر خودشونو به زور هم وارد این محیط‌ها کنن، فقط خودشونو اذیت کردن.

  • مهیار

    نکته‌ای که هست اینه که دنیای نرم‌افزار‌های آزاد زمینه‌هاش خیلی گسترده‌اس
    و تجربه نشون داده که خانم‌ها برعکس آقایان در قسمت سخت ترین وظیفه‌ی توسعه‌ی پروژه‌های نرم‌افزار آزاد بسیار خوب عمل می‌کنند و موفق‌اند.
    فقط مشکل اینه که زمینه‌های خوبی برای پذیرفته شدن و پذیرفتن این اجتماعات برای خانم‌ها ایجاد نشده.
    حالا هر کی گفت سخت‌ترین کار توی پروژه‌های نرم‌افزار آزاد چیه؟ که مرد‌‌ها همیشه ازش فراری‌اند؟ خودتون چه کاری رو به سختی انجام می‌دین؟
    بله درسته فعالیت‌های از نوع
    documentation
    :D

  • سلام
    لینوکس کار نیستم اما کار DB، J2EE Development و … کردم. به کارم به شدت علاقه مند بودم و هستم و از اون دسته دخترهای ایرانی هستم که همزمان وقتی توی شرکت کار DBA رو انجام میدادم توی فروم های کاربری سعی میکردم مشکلات دیگران رو برطرف کنم. مثلا 2 سال مداوم عضو فعال DBForums بودم. طوری که هرروز صبح قبل از چک کردن ای-میل سراغ فروم ها میرفتم تا جواب سوال ها رو تا جایی که میتونم بدم. میدونید که توی این کار نه درآمد وجود داره و نه مدرک. اما وقتی فقط یک بار وارد یک فروم فارسی زبان شدم چنان برخورد بدی با من شد، (چون به انگلیسی به سوال یک نفر پاسخ داده بودم و این برخورد با آقایونی که همین کار رو میکردن نمیشد) که هرگز بعد از اون وارد یک فروم فارسی نشدم.

    در طول کارم در شرکت های مختلف با افراد مختلفی برخورد کردم. برخورد آقایونی که دانش کمتری داشتند یا از دانشگاه های غیر معتبر فارغ التحصیل شده بودند با من وحشتناک بود. تا حدی که میبایست متلک های بی مربوط جنسیتی شون رو هم تحمل کنم. این در حالتی بود که به علت کار خوبی که انجام میدادم همیشه پشتیبانی گروه مدیریتی شرکت رو داشتم و من مدیر اون آقایون بودم!

    الان که در امریکا زندگی میکنم، شاهد تلاش شدید رشته های CS دانشگاه ها برای زیاد کردن تعداد ورودی های دختر هستم. جالبه که با وجود اینکه سعی بر اینه که تبعیض های جنسیتی در محیط کاری اینجا به صفر برسه هنوز دخترهای امریکایی از رشته CS واهمه دارند. با درنظر گرفتن میزان تبعیض جنسیتی در ایران، علت اینکه خانمهای ایرانی در چنین جاهایی حضور ندارند واضحه.
    من همه نظرات شما رو خوندم. اکثر نظرهایی که نوشته شده شامل دیدگاههای کاملا جنسیتی هستند و خانما رو تحقیر میکنند. از نوشته های خود شما مثال میارم:
    1. “اونهایی هم که در حوزه IT فعال هستند تا اونجایی که من دیدم بیشتر به فکر خرخونی یا کسب درآمد هستند”
    2. “بارها دیدم بانوان باعث خراب شدن و بی ارزش شدن یک سرویس، روش و یا حتی شغل شدن”
    3. “همون بهتر که واردش نشدن!!”
    4. “محدود میشه به چت، فوروارد ایمیل، انجمن های طنز (جوک و اس ام اس) و سایت های اطلاعات افراد مشهور! ….حتی یک مورد بانوی ایرانی ندیدم که فعالیتی غیر از موارد بالا از طریق اینترنت انجام بده چه برسد به برنامه نویسی و کد باز و Linux!”
    5. “با توجه به روحیاتی که توی وجودشون هست، به نظر من، به درد این جوامع نمی خورند.یعنی حتی اگر خودشونو به زور هم وارد این محیط‌ها کنن، فقط خودشونو اذیت کردن”

    نمیخوام جواب تک تک این اظهار نظرها رو بدم چون هیچ کدوم جملات منظقی نیستند و از همه اینها دیدگاه تحقیرآمیز جنسیتی مشهوده. فکر میکنید در بقیه محیط های کاری وضعیت از چه قرار باشه؟ همین که با وجود این همه تحقیر هنوز خانمها کار کردن رو (زمانی که درآمد داره) ول نکردند جای تحسین داره چه برسه به اینکه بخواهند در محیط آزاد کار کنند.

    در محیط کاری معمولی که سلسله مراتب تعریف شده هست خانمها به عنوان مدیر/مسوول/سرگروه باید هزاران برابر آقایون تست پس بدهند و از پس هزار آزمایش (که خیلی هاش عمدا برای آزار طرف طراحی شده) بر بیایند تا شاید در پست خود مورد قبول واقع شوند، آنوقت شما انتظار دارید در لاگ های ایرانی شاهد مشارکت خانم ها باشید؟

    “یعنی نباید یه محیط زرق و برقی و چند فانکشنالیتی ساده رو بهشون نشون بدیم و سرشونو شیره بمالیم. به نظرم حضور نداشته باشن بهتره تا این کار رو بکنیم.
    خداییش، یه جاهایی، یه کارایی، گاو نر می‌خواهد و مرد کهن!” چرا فکر میکنید خانم ها از پس محیط لینوکسی بر نمی آیند؟ IQ اندازه گرفته اید و نشان داده شده که IQ خانمها کمتر از آقایون است؟ معلولیت روانی/جسمی/ذهنی دارند؟ آخه چه دلیلی برای این گفته اتون دارید؟!!!

    من فکر میکنم کامنت های قبلی، به وضوح دارن علت غیبت خانمها رو در محیط نرم افزارهای آزاد ایران نشون میدن!

    موفق باشید

  • آتنا

    طی تجربه ای که در محیط اطرافم دارم می بینم یه فرقی بین دخترا و پسرا هست.
    دخترا معمولا دوست دارند یه کاری رو به نحو احسن انجام بدن.بنابراین اگه فکر کنن که شاید اون کار نتیجه نده انجام نمیدن.
    اما پسرن این طور نیستن(بازم معمولا)
    پسرا مشکلا رو مثل کد فانکشن بندی می کنن.تیکه تیکه حل می کنن تا کل مشکل حل شه.
    به همین خاطره که معمولا خانم ها یا فعالیتی ندارن یا اگه توی یه شرکت کار می کنن جز بهترین ها هستن.
    البته این یه دید کلی بود.نه همه دخترا این جورن نه همه پسرا اونجور.
    دیدگاهی که بچه ها اپن سورس دارن ماژول بندی شده س.شاید به همین خاطره که پسرا در زمینه نرم افزارهای آزاد فعال تر از دخترها هستن.

    این که ما بگیم خانم ها اگه یه کاری رو بکنن اون کار خراب میشه کوته فکری ما رو می رسونه.بیشتر اشتباهات از آقایون نشات میگیره ولی کسی هم به اون ها خرده نمیگیره چون آدم ها از شکست هاشونه که به موفقیت میرسن.

    یه کم از تاریخ پست گذشته ولی اشکال نداره;)

  • تک

    ایولل به عکس شما که از Serial Experiments Lain هست. دیدنش رو به همه پیشنهاد میکنم.

  • پویان

    می خواستم بگم مه در اروپای شرقی به این شکل نیست و خانم ها هم در بحث اپن سرس فعال هستند.نمونه س بارزش رومانی هستش.
    البته در آلمان که من زندگی می کنم بازم مردها حرف اول رو تو زمینه ی آی تی و خوب زیر مجوعش اپن سرس می زنن.البته اینجا قانون فرصت برابر وجود داره و تنها دلیل را عدم علاقه می شود عنوان کرد

  • سعید

    این نکته که خانم ها خیلی کمتر تو حوزه IT حضور دارند تو همه جای دنیا دیده می شه ولی اون چیزی که تو کشور ما شرایط رو متفاوت کرده, فقر فرهنگی ما هست, حالا هم تو نحوه برخورد جامعه با خانم ها و هم برخورد پسر های فعال تو حوزه IT با خانم ها.
    در کل من راه حل رو تو آمزش درست و هدفمند می دونم.
    نونمه نبود این آموزش دانشگاه هاست. مثلا در دانشگاه خود ما که بیشتر از 60% دانشجوهای IT دختر هستند, همون نبود آموزش درست هست که قدرت رو از دختر ها گرفته تا بتونن این حس رو داشته باشند که می تونن مدیریت یه تیم رو بر عهده بگیرن که چند تا پسر توش عضو هستن.

    حالا دیگه نوع برخورد دانشگاهیان و صنعتی ها با خانم ها بماند.

    نکته آخر هم این که به نظر من با وجود تمام نظرات, باز هم حوزه IT و خصوصا جامعه متن باز بستر مناسبی رو بره حضور دحتر ها ایجاد کرده و میزان حضورشون بسته به تلاششون داره. من خودم همیشه یه مثال می زنم اونم اینه که کمتر دختری پیدا می شه که بیشتر از ۲۰ ساعت پشت pc یا laptop بشینه یه دفعه یادش بیفته که ای داد داره از گشنگی می میره. :D

  • sahar

    ببینم شماها مقیاستون رو روی چی میذارید که همچین طرز فکری دارید؟ جمعی که توش خانم‌های فعال رو در زمینه لینوکس و اپن‌سورس رو نمی‌بینید کجاس دقیقا؟؟؟؟ جلسات لاگه؟؟فروم تکنوتاکسه؟؟ فروم ابونتوووعه؟ چنل‌های irc فارسی مثل technotux, ubuntu-ir, بقیس؟؟ که یه ملتی پرمدعا فقط توش لاگین کردن که بهم پز بدن ما تو irc هستیم!!! خب فعالیتتون چیه؟؟ نهایتش اینه که با دوستاتون صحبتای صدمن یه غاز کنین! غیر اینه؟ :D من خودم بودم و دیدم… چی بشه به سوال یکی جواب بدن. این ب نطر من جامعه‌ای نیس که بخواد در موردش نظر داد که خانوما هستن توش یا نه نمیشه!!! من که تو کانال فارسی نمیرم دیگه. هیچ فید علمی توش وجود نداره!! اما واقعا کانال‌های غیر فارسی تو زمینه‌های غیر لینوکسی خیلی خوبی رو هم سراغ دارم که واقعا فعالیت عالی دارن. فقط کافبه ۱ ساعت توش لاگین کنی!! کلی چیز یاد میگیری. اما چنل‌های اینجا که ب نظرم افتضان! نمیدونم چه اسراریه طرف ۲۴ ساعت توشه وقتی هیچ فعالیتی نداره :)).
    توی فروم‌ها حتما باید با اسم دخترونه رجیستر بشن آدما و آواتار قلب!!!!!! بزنن تا یکی بیاد سرشماری دخترا رو انجام بده؟؟؟ واقعا مسخرس. من توی فروم ابونتو نیستم اما جاهای دیگه هستم و فعالیت دارم.