خرما برای جابز

همچنین چاپ شده در روزنامه اعتماد ۲۰ مهر ۱۳۹۰

هفته قبل هفته جابز بود. کافی بود هر سایت یا شبکه اجتماعی را باز کنید تا چیزی در مورد جابز بخوانید؛ به احتمال زیاد توضیح زندگی کپی پیست شده یا متنی در این مورد که چقدر جابز انسان بزرگی بود و چه خدمتی به بشریت کرد و چگونه برای نویسنده همیشه یک الگو بوده و هست.

ولی از خیلی چیزها حرفی زده نشد، شاید به خاطر ناآگاهی نویسنده و شاید به خاطر اینکه گفتن یک چیزهایی در مجلس ختم درست نیست. بعضی‌ها اما بدون تعارف بودند. استالمن (+ و بعد + ) و ایریکس، تعارف نکردند و نوشتند که اپل شرکتی غیرانسانی را اداره می‌کند. در شرایطی که شرکتی مثل اریکسون فقط به این خاطر که یکی از شرکت‌های تابعه‌اش از کودکان زیر ۱۸ سال در کارخانه استفاده کرده بود به شکل رسمی معذرت خواهی کرد، اپل هنوز که هنوز است محصولاتش را کارخانه‌هایی در چین می‌سازند که به گزارش خود اپل، کودکان زیر ۱۶ سال در آن شاغلند و کارگران زیر شعار شرکت یعنی «به اهداف می‌رسیم مگر اینکه خورشید دیگر طلوع نکند» گاهی تا ۱۵ ساعت در روز پشت خط تولید هستند. این کارگران دیگر به اندازه قبل خودکشی نمی‌کنند. نه فقط به خاطر تعهد موقع استخدام که به خاطر نرده هایی که روی پنجره‌های طبقات بالا و خوابگاه‌ها نصب شده.

نمی‌گویم جابز انسان بد یا خوبی است. می‌گویم که در جهان مدرن هیچ کس نمی‌تواند در همه چیزها الگو باشد. جهان بسیار پیچیده‌تر شده و دیدگاه آدم‌ها را رسانه‌ها شکل می‌دهند. آدم‌ها فکر می‌کنند جابز شخصا آیفون را طراحی کرده چون در رسانه جابز و آیفون یکی هستند. اما رسانه‌ای دوست ندارد بگوید که جابز تا دو سال حاضر نبود خرج فرزندش را بپردازد تا در نهایت مادر مجبور شد در دادگاه ثابت کند که دختر جابز، دختر جابز است. یا مثلا این روزها رسانه‌ها دوست ندارند بگویند که جابز از نظر فنی اپل را نساخت. هکری به اسم وزنیاک بود که اپل‌ها را طراحی می‌کرد. هکری که مثل جابز موسس اپل بود ولی بعدها فقط به عنوان یک مهندس ساده به شرکت بازگشت و حالا حتی برای دریافت محصولات جدید شرکتش، مثل همه مردم «معمولی» شب تا صبح جلوی فروشگاه در نوبت می‌ایستد.

ما عادت کرده‌ایم به الگوی کامل داشتن اما خوشبختانه باید مطمئن باشیم که در بین انسان‌های زنده، این الگو پیدا نخواهد شد. از نظر من هم جابز یک اسطوره تجاری بود. او دو شرکت را به عظمت غیرقابل باور رساند – آنهم در مقابل رقبایی بسیار جا افتاده. او تقریبا خوش تیپ بود، ارائه‌اش عالی بود و به همراه شرکت عظیمش می‌توانست چیزهای جدیدی بسازد و به آدم‌ها بقبولاند که این دقیقا چیزی است که تا امروز بدون اینکه بدانند لازم داشته‌اند. در این بخش، جابز نه فقط الگو که می‌تواند یک مرجع درسی هم باشد. اما در کارهای فنی و زندگی نه. خود جابز می‌گوید که معتقد است جهان را تغییر نداده. اپل زمانی جوان بود. جوان‌ها دوست دارند به جوانی اپل بچسند و نخوانند که الگویشان در چهل سالگی گفت «مشکل این است که من حالا چهل ساله شده‌ام. تکنولوژی و این جور چیزها دنیا را تغییر نمی‌دهد. واقعا تغییر نمی‌دهد. این حرف شاید دل خیلی‌ها را بشکند. بچه‌دار که بشوید دیدتان به دنیا تغییر می‌کند. ما به دنیا می‌آییم، مدت کوتاهی زندگی می‌کنیم و می‌میریم. مدت‌ها همینطور بوده و تکنولوژی تاثیر چندانی بر آن ندارد.»

  • سعيد

    دوست عزيز، مي‌دوني روزي 4 نفر در ايران در اثر سوانح ناشي از كار در كارگاه‌ها و كارخانه‌ها مي‌ميرند؟ براي اين‌ها هيچ وقت داغ داري كردي؟ يا اينكه چون در فلان كارگاه يكي خودكشي كرده بايد شروع كني به هوار هوار؟!

    • البته داستان کار کشیدن زیاد از کارگرا تو چین یه امر واضحه و ربطی به اپل و غیره نداره… چه بسا مثلا کارخانه جین لی وایز هم (اگه اونجا باشه؟ نمی دونم هست یا نه) یا هزار تا شرکت تولیدی هم که تو چین باشن همین بلا رو سر کارگرا بیارن به خاطر کمبود شغل و نیروی کار زیاد

      • جادی

        درسته مهدی ولی بحث اینه که شرکت های درست و حسابی همیشه اینطور چیزها رو کنترل می کنن. مثلا اکثر شرکت های آی تی بزرگ دنیا موقع قرارداد بستن با شرکت های پیمانکار می گن که کار بیشتر از مثلا نه ساعت در روز ممنوعه، کار کودکان ممنوعه و … نه به خاطر آدم بودن خودشون بلکه به خاطر اینکه می خوان مشکلات حقوقی براشون پیش نیاد یا به برندشون صدمه نخوره.

  • خوب مهم اینه که هیچ کدوم از ما که با او نبودیم به لحاظ واقعی نمی تونیم شخصیت جابز رو بشناسیم و نظر بدیم… هرکسی گوشه های روشن و تاریکی در زندگیش داره و هیچ کس کامل نیست … (مثلا کلاهی که سر وزنیاک گذاشت بعد ساختن بُرد الکترونیکی آتاری…. :دی … چه بسا خود ما و یا اسطوره ها هم کم از این کارا نکرده باشن)
    بقیه ای که تو سر و مغز خودشون می زنن رو من نمی دونم ولی شخصاً استیو جابز رو به عنوان یک بیزینس من تمام عیار و کارآفرین قابل احترام می دونم و اینکه شرکتی رو تأسیس کرده که در پیشرفت تکنولوژی و استفاده آسون از اون نقش بزرگی داشته …نه چیز دیگه ای

  • دکتر کیوان

    جادی دوست ندیده من. همه مطلبت رو قبول دارم دربست. ولی نگفتی که استالمن هم حرف درستشو با لحن خیلی بدی گفت. البته شاید از قصد این کارو کرد که بیشتر رسانه ای بشه و بیشتر جلب توجه کنه.

    به شخصه جابز رو یه تاجر بیسواد میدونم که ذاتا استعداد بازاریابی داشته. شایدم نداشته ولی میدونسته باید دنبال چی باشه و سفارش میداده متخصص های nba براش تحقیق کنن. خاطراتی که از جابز هست مثلا اینه به من زنگ زد گفت رنگ زرد توی لوگوی گوگل واقعا زرد نیست. هیچ نکته فنی ای توی این خاطره نیست ولی دقت نظر چرا. که هر کسی میتونسته این دقت نطر رو داشته باشه. حالا این آدم رو مقایسه کن با یه نابغه دیگه مثل انیشتن.

    اصلا گیریم که اون نابغه بوده به هر شکلی که من نمیفهمم. اصلا مگه دنیا الان اینطوریه که یک نفر همه کارو بکنه. کارا به صورت گروهی انجام میشن و هر کاری روی کار قبلی خودش سوار میشه. اصلا تغییرات اینقدر شتاب گرفتن که یک نفر هر قدر هم نابغه باشه نمیتونه به سرعت کافی ایده هایی که تو سرش داره رو عملی کنه و حتما نیاز به یک تیم هست. حالا مشکل من اینه که اخلاق علمی این وسط پایمال میشه.
    وقتی یه مقاله مینویسی اسم همه همکارات رو باید بنویسی ولی وقتی جابز آیفون درست میکنه از نظر عوام همه کارا توسط اون انجام شده و این نهایت نامردی و بی اخلاقی هست.

    • جادی

      کاملا قبول. استالمن مدافع نظرات خودشه. نظر شخصی من اینه که در لحظه ای که کسی مرده نیازی نیست بهش حرف خیلی خشن بزنیم چون بیشتر به جنگ دامن می زنه. اما استالمن با من هم نظر نیست و یک آدم رک و راحت است که ناراحتی بقیه براش مهم نیست و معتقده در لحظه حساس باید حرف حساس رو بزنه.

  • آرش

    مشکل من و شما و امثال دکتر کیوان (کامنت گذار قبلی) این هست که این اصل رو نمیدونیم که برای انتقاد از یه شخص یا یه چیز باید به اندازه اون بزرگ باشی! من اینجا میتونم به جابز و گیتس و تروالدز و … هر انتقادی بکنم اما چون در جایگاهش نیستم و نیستین ، اصلا این انتقاد بی مفهوم و نامعتبره!

    خودکشی چند نفر از کارگرهای کارخونه اپل ، مهمترین چیزی رو که ثابت میکنه وضعیت اسفبار کار در چین بخاطر جمعیت بسیار بالای اون هست ، این خودکشی ها مختص به کارخونه های اپل نمیشه و در کل چین وجود داره ، حالا شما و یه عده اومدین این رو کردین به اصطلاح پیرهن عثمان! متاسفانه دنیای بدی داریم و تو این دنیای بد خیلی ها به خاطر مشکلات معیشتی و .. به جایی میرسن که دست به خودکشی میزنن! امیدوارم شما وقتی به حد و اندازه شخصی مثل استیو جابز و امثالهم رسیدین اونقدر توانایی مالی داشته باشین که به همه کارگرهای چینی تون میلیونی حقوق بدین!

    من خودم اپل زامبی نیستم! از تعصب بدم میاد ! از انحصارطلبی اپل بدم میاد! از عقاید انحصار طلبی استیو جابز هم بدم میومد اما استیو جابز شخصیت بزرگیه این رو هییییییییییچ شخصی نمیتونه انکار کنه! استیو جابز جزو معدود انسانهایی بوده که تونست در طول زندگیش علم تئوری رو به عملی تبدیل کنه! این کار هرکسی نیست! این که مثلا چون آی او اس و .. اوپن سورس نبوده ، بعنوان طرفدار اوپن سورس بیایم توهین کنیم کار درستی نیست!

    بیاییم دست از این انتقادهای بی سر و ته و بی منطق برداریم و یه کار مثبت در طول زندگیمون بکنیم که پس فردایی به درد چند نفر جز خودمون بخوره

    ممنون

    • جادی

      آرش منطقی برخورد نکردی ها (:
      ۰ – اگر به عظمت کسی نباشیم نمی تونیم ازش انتقاد کنیم؟ مثلا چون من شخصا رهبر جنگ جهانی نبودم نمی تونم بگم هیتلر نباید نسل کشی می کرد؟ (:
      ۱- شرکت های معقول دنیا با شرکت هایی که از بچه ها کار می کشن کار نمی کنن. اگر هم بکنن آبروشون می ره. مثلا همون اریکسون، نایک و اپل.
      ۲- استیو جابز چه علم تئوری ای رو به عمل تبدیل کرد؟ مدیر بسیار بهره وری بود درست. ولی اگر کسی تئوری هایی که تا اون لحظه بوده رو به عمل تبدیل کرده، کسانی مثل وزنیاک بودن نه جابز. جابز یک مدیر و فروشنده خیلی موفق در فروش بود.
      ۳- چه توهینی؟ کجا توهین کردم من؟
      ۴- موافقم که نباید انتقاد بی سر و ته کرد و کار مفید انجام داد.

  • دکتر کیوان

    آقای آرش عزیز. بخشی از انتقادات شما به من وارد هست. من در جایگاه اونا نیستم ولی در حد خودم کارهایی انجام میدم که مفید باشه. اون فرقی که بین من و جابز در این بحث تفاوت ایجاد میکنه شاید در این هست که من کارم رو به نحوی انجام میدم که اگر فرداروزی نباشم کسانی خواهند بود که کار مرا دنبال کنند چون مستندات کار من موجود هست. لطفا موضوع رو شخصی نکنیم و به منطق موجود در کلام توجه کنیم.

    یه سوالی که این روزا از خودم میپرسم اینه که اگه جابز نبود آیا علم تئوری به عملی تبدیل نمیشد؟ کاری که جابز کرده از جنس هنر نیست که بیمانند باشه(مثل شعر حافظ یا نقاشی ونگوگ). یه کار فنیه. اگه واقعا برای تبدیل شدن علم تئوری به عملی وجود فردی مثل جابز لازم و کافی بوده حرف شما درست. ولی … .

    آیا این سلیقه مشتری نیست که جهت حرکت بازار رو تعیین میکنه نه یه نفر به اسم جابز؟
    آیا این سلیقه اغلب افراد نیست که کارها رو راحت تر انجام بدن؟ و ساده کردن کارها یه بحث فنی هست نه هنری؟ و جابز شاید حتی فنی نبوده. شاید فقط یه تاجر بوده.

  • آرش

    جادی جان مطمئنم نمیدونی که من مدتهاست وبلاگت رو دنبال میکنم و از شخصیتت خوشم میاد با اینکه در موارد شاید زیادی باهات اختلاف سلیقه داشته باشم که مهم نیست و هرکسی نظر خودش رو داره.

    0 – نه اصلا نگرفتی منظورم رو! ماجرای هیتلر و انتقاد از نسل کشی دیکتاتورها با این چیزی که من گفتم فرق داره ، چیزی که من گفتم بخصوص بین ما ایرانیا خیلی رایج هست! برای مثال آقا یا خانم X که چیزی از کامپیوتر نمیدونه بخاطر اینکه مثلا تاحالا هر کامپیوتری جلوش بوده ویندوز بوده برمیگرده میگه “لینوکس آشغاله هیچ جای دنیا لینوکس رو تحویل نمیگیرن”(شنیدم که میگم!) در حالیکه این آقا یا خانم به این فکر نمیکنه که آقا! من صلاحیت ندارم در مورد این مورد حرف بزنم و برچسب آشغال به چیزی بچسبونم که نمیدونم چیه! حرف من اینه که ما موقع انتقاد چشم و گوشمون رو میبندیم دهنمون رو باز میکنیم و فقط میگیم میگیم میگیم! خب نباید من از خودم بپرسم که تا چه حد صلاحیت حرف زدن و انتقاد در مورد اون مورد دارم؟؟ با این انتقادای بی جا آدم خودش رو بی اعتبار میکنه

    1 – شما یعنی واقعا مطمئن هستین که تو کارخونه های چینی غیر اپل و نایک و اریکسون ، شمع و گل و پروانه هست اوضاع؟؟ ببینید من خودم از دیدن یه کودک کار عذاب میکشم و میتونم بگم یکی از اصلیترین دغدغه هام حساب میشه! وقتی تو خیابون میبینم یه پسربچه یا دختربچه هفت هشت ساله گل و .. میفروشه داغون میشم! اما دنیا همینه! الان تولیدکننده ها بخاطر بصرفه بودن تولیداتشون دست به اینکارا میزنن! اپل هم یکیش! منم انکار نکردم این رو! اما حرف من اینه که اولا اپل و نایک و اریکسون تنها کمپانی هایی نیستن که اینکارو کردن و میکنن و دوم اینکه 100% تقصیر این کار غیر انسانی متوجه شخص استیو جابز نیست ! مگه همه پیشرفتهای اپل بخاطر استیو جابز هست که کارهای غیرانسانیش هم باشه!؟ از کجا معلوم من و شما تو همچین موقعیتی قرار بگیریم و از این بدترش رو نکنیم؟؟ من که از خودم مطمئن نیستم شما رو نمیدونم

    2 – من هم ادعا نکردم که استیو جابز نشسته خودش از 0 تا 100 مثلا آیپد رو درست کرده! گفتم آدمی بوده که تو طول زندگیش سعی کرده علم تئوری به عملی تبدیل شه یعنی این که تونسته یه گروه رو مدیریت کنه که اونها علم تئوری رو به عملی تبدیل کنن! چه بسا که اگه همچین مدیرانی نبودن همه این محصولات پیشرفته همون کاغذهای خاک خورده تو کتابخونه دانشگاهها و .. بودن!

    3 – به شما جسارت نکردم منظورم بسیاری از افراد بودن که میبینم و میشنوم توهین های زنندشون رو!

    4 – خب خداروشکر :دی

    • دکتر کیوان

      0- مطمئنید این حرف درستی که میزنید اینجا مصداق داره؟
      1- نظری ندارم
      2- تبدیل علم تئوری به عملی روال طبیعی علم بوده تا به حال اختراع و هنر جابز نیست.
      3- منم از نظرها توهین آمیز ناراحتم و برای جابز به عنوان یک انسان مفید احترام قائل هستم.
      4- موافقم

  • آرش

    @دکتر کیوان :

    خب خوشحالم با آدم منطقی مثل شما دارم صحبت میکنم

    0 – بله
    1 – ..
    2 – هنر جابز نیست ، هنر جابزهاست
    3 – خوشحالم
    4 – خوشحالم

    • دکتر کیوان

      1- پس شما من و جادی رو کامل میشناسید؟
      2- پس شما معتقید که این کارفرمای یه پروژه هست که کار رو انجام میده و نه پیمانکار؟
      یا این مشتری یک برنامه هست که یک برنامه رو مینویسه نه خود برنامه نویس؟
      یا جایزه نوبل رو باید به رئیس دانشگاه بدن به جای خود دانشمندی که زحمت کشده؟

  • پرهام

    فکر کنم نوشته جادی برای من خیلی روشن بود، نباید از کسی بت ساخت و هر کس را همانطور که هست، یعنی با مجموعه خوبیها و بدیها، نقصها و استعدادها شناخت و به قضاوت گذاشت. اینطور نیست جادی؟

    • جادی

      درسته پرهام. بحث همینه. آدم ها می یان و می رن. خوب و بد هم دارن و ما از بخش خوبشون خوشحال می شیم و این خوبی ها نباید باعث بشه بخش بد رو نبینیم. حدس می زنم هیچ کدوم از خواننده های من هم با این بحث مخالف نباشن. حالا اگر بریم سراغ جزییاتی که فلان تیکه فلان شخص خوبه یا بده، یک بحث دیگه است که اصولا از تخصص من خارجه و کسی رو می خواد که متخصص فلانی باشه که بتونه بگه حالا واقعا اونجا اینکار رو کرده یا نه.

  • Raouf

    Like be Jaddi… I agree with you.
    100%

  • راستش سرم درد گرفت!!!
    تو چین،وضعیت اینه!!بیاد شرکت هاش رو بده به ایران،همه ی شرکت های دنیا میتونن مطمئن باشن به جای یه مشت بچه ی 15-16 ساله،مهندسین و کارشناس های ارشد الکترونیک،سخت افزار،نرم افزار میشینه براشون قطعه میزنه!!تازه این افراد،قبلا دو شغل مفید گذاشتن مدرک در کوزه و تحویل نگرفتن اب برای خوردن، و مسافر کشی با ماشین شخصی(چون تاکسی به ادم زن دار میدن و زن رو به ادم کار دار!!)رو تجربه کردن و با هر حقوقی احتمالا کار میکنن!!

    مسئله ی دوم اینه که استیو جابز،به عنوان یه خیر،یا یه شخصیت محبوب به دلیل رفتار ها و حرکاتش معروف نیست!! اون به خاطر راه انداختن یه کمپانی،با شرایطی محبوبه که دیگران ازش انتقاد میکنن!! انتقاد کردن از این شرایط،کار همه ی ماهاست،و هیچکس و هیچ چیز اونقد مقدس نیست که نشه نقدش کرد یا بهش توهین کرد در مواقع لزوم، ولی اینکه طرفداران محصولش رو احمق بخونی و فکر کنی که همه باید مثل خودت با لینوکس کار کنن کمی خنده دار،و ناراحت کننده هستش!!
    گفتم که،استیو جابز،اونی نیست که به خاطر خدماتش انسان دوستانه اش شناخته شده باشه!!

  • سیاوش

    قبول کنیم آرمان گرایی از جنس استالمن هم واقعا احمقانست.استالمن راجعبه دنیایی صحبت می کنه که واسه 95 % آدما بود یا نبودش فرقی نمی کنه.
    واقعا 95% کاربر ها واسشون اهمییت نداره FSF یا GPLv3 چیه و یا چه نفع یا سودی داره. و 95٪ مذکور اصلا حوصله نداره با Gentoo که حضرت استالمن توصیه کرده سروکله بزنه.در کل ترجیح می دم برا من که جزو اون 95٪ هستم استالمن یه فعال حقوق مدنی بشناسم (و از این حیث خیلی احترام براش قایلم) تا هر چیز دیگه ای.
    حالا جابز چرا اینقدر مورد احترام اون 95% هست رو فکر می کنم تو تحقق ایده ال های تجاریش هست و از همه مهمتر نقش بازی کردنش به عنوان ایکون دنیای IT.
    شاید فکر کنی این تصویر رسانه ای هست ولی خوب رسانه به همه این فرصت رو داده که نقششون رو بازی کنن یکی میشه جابز یکی هم میشه استالمن آرمان خواه انقلابی.

  • جدی تا حالا از این ویو به داستان نگاه نکرده بودم… راست می گی ها ! البته الگو بودنش رو تو تجارت که نمی شه انکار کرد ولی لازم نیست به اصطلاح ایرانی بازی درآریم ( بنده هم ایرانی هستم ) و بعد از مرگ بابا بیایم ازش خدا بسازیم.

  • علی

    جادی عزیز من اکثرا مطالبت را چه اینجا، چه در نارنجی و هر جا که ببینم، دنبال می‌کنم؛ و هم قلمت و هم نوع نگاهت به دنیا/زندگی را دوست دارم. مطلبی هم که اینجا نوشته‌ای، به‌نظر من مطلب معقولی است. فکر می‌کنم آنها که کم‌وبیش جابز و اپل را می‌شناخته‌اند و اهل خواندن و دنبال کردن خبرها و مقالات بوده‌اند، هم بزرگی جابز را می‌ستایند و هم آن را منافی انتقاد از او نمی‌دانند. می‌شود برای درگذشت جابز منقلب شد،اشک ریخت، از کارهای خوبش الگو گرفت، و البته نگاه انتقادی به او داشت برای این‌که اشتباه‌های او را تکرار نکنیم. یک آقایی قبل از درگذشت جابز قرار بود در نیویورک تئاتری را روی صحنه ببرد در انتقاد از همین وضع کارگرهای شرکت‌های پیمانکار اپل در چین. بعد از درگذشت جابز هم مقاله‌ای در نیویورک تایمز نوشت که دو حرف اصلی‌اش، یکی ضد نوستالژی بودن جابز بود و دیگری این‌که اپل می‌تواند راه جابز را برود و این بار شرایط انسانی‌تری برای کارگرها ایجاد کند. اصولا نباید انتظار داشته باشیم که در یک آدم همه خصوصیات خوب جمع باشد. با همه اینها، به‌نظر من جابز آن‌قدر در بسیاری از عرصه‌ها بزرگ و نابغه بود که حالا حالاها می‌شود از او درس و از خیلی از کارهایش الهام گرفت. حرف‌های امثال استالمن هم اصلا قشنگ نبود و بوی نفرت و حقارت می‌داد. این دو نوشته را هم من درباره جابز نوشته‌ام؛ یکی‌اش ترجمه است. دوست داشتی بخوان :)

    http://www.maktabekamal.com/pe/media/mkmag/45-cat/94-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A2%D9%82%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D8%A8%D8%B2-.html

    http://www.maktabekamal.com/pe/media/mkmag/45-cat/93-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%88-%D8%AC%D8%A7%D8%A8%D8%B2-%DA%A9%D9%87-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-.html