معرفی چند لینوکس‌ کمتر دیده شده برای اوقات فراغت و تفریح و یادگیری شما

سینا می‌گه:

استاد سیستم عامل یکی از دوستان من پروژه ای داده بهشون و ازشون خواسته که یک سیستم عامل معرفی کنن و در موردش توضیح بدن.
‌ من بهش توزیع های لینوکس پیشنهاد کردم و استادشون گفته نباید توزیع معروفی باشه.خواستم از شما راهنمایی بگیرم که به نظر شما چه توزیع لینوکس برای پروژش انتخاب کنه که هم داکیومنت و اموزی براش باشه و هم اینکه خیلی معروف نباشه.

سوال جالبیه! من قبلا توی مطلب هر توزیع گنو/لینوکس در یک خط حدود ۳۱ توزیع رو سریع توضیح داده بودم. اون شاید مفید باشه. ولی خب لیست زیر هم جالبه.

  • سنت او اس‌. این مطمئنا خوبه بالای لیست باشه. درسته که خیلی خیلی مشهوره ولی معمولا دانشجوهایی که روی کامپیوترشون لینوکس تستی نصب می‌کنن. سراغ این نمی رن در حالی که در دنیای واقعی خیلی خوبه ازش شناخت خوبی داشته باشیم. البته شاید استادتون هم اسمش رو زیاد شنیده باشه و مدعی بشه که یک توزیع مشهور است و قبول نکنه که «درسته که مشهوره، ولی در عمل افراد زیادی باهاش کار نکردن».
  • آرچ لینوکس. یک توزیع که توش مجبورین از پایه سیستم خودتون رو بسازین. البته نه از پایه پایه ولی خب در حد معقولی لازمه با اجزای یک لینوکس آشنا باشین تا بتونین آرچ رو در محیط گرافیکی بالا بیارین. مراحل انجام اینکار به شما چیزهای زیادی یاد می ده ولی خب شاید اسم مشهور آرچ، این گزینه رو برای استاد کمی لوس کنه. اگر من استاد بودم به نظرم این یکی از بهترین گزینه ها بود برای اینکه یک نفر نصبش کنه و بفهمه یک توزیع لینوکس در واقع چیه. اگر احساس ماجراجویی دارین و آماده تلاش و پهنای باندتون هم خیلی جمهوری اسلامیایی نیست، می تونین سراغ لینوکس فرام اسکرچ هم برین که چند برابر پایه‌ای تر از آرچ و چند برابر سخت‌تر از آرچ است.
  • پاپی لینوکس. این لینوکس خیلی سبک و خیلی ساده واقعا یک معجزه است. حجمش فوق العاده پایینه و با نشستن توی حافظه می‌تونه سرعت عجیبی به هر کامپیوتری بده. استفاده ازش به شما یاد می‌ده چطوری می‌تونین با فقط صد و هفتاد مگ، یک سیستم عامل کامل داشته باشین.
  • جنتو. لینوکسی است که همه چیز رو برای شما کمپایل می‌کنه. بر خلاف لینوکس فرام اسکرچ که بهش اشاره شده،‌ در اینجا شما درگیر کمپایل نیستین ولی خود مدیر بسته سورس برنامه‌ها رو دانلود و کمپایل می‌کنه و به اینکار به حداکثر کارایی هر برنامه اجرایی روی سخت افزار خاص شما می‌رسه. نصب جنتو شاید یکی دو روز طول بکشه و خیلی چیزها هم به شما یاد بده.
  • تیلز. لینوکسی مبتنی بر دبیان که شدیدا برای امنیت و مخفی موندن در اینترنت تنظیم شده. مقایسه تنظیمات و ابزارهای این لینوکس با لینوکس مادرش می‌تونه چیزهای زیادی به بررسی کننده یاد بده.
  • وات او اس. تفاوت وات او اس با مادرش اوبونتو خیلی کمه اما هدفش باعث می شه بررسی این لینوکس برای یک آدم مشتاق جالب باشه. این لینوکس تلاش می‌کنه مصرف برق یک کامپیوتر رو به حداقل رسونه و در نتیجه دیدن اینکه پروسه ها و انتخاب‌های برنامه‌هاش چه تفاوتی با اوبونتوی استاندارد دارن، بسیار جالبه.
  • ساینتیفیک لینوکس. این لینوکس هم مانند لینوکس سنت او اس، یک لینوکس مبتنی بر ردهت است. ارزش جالب این لینوکس به اینه که توی سازمان تحقیقات اتمی اروپا یا همون CERN درست شده تا به شکلی واحد روی کامپیوترهای اون سازمان کار کنه. مطمئنا تفاوت‌های این لینوکس با نمونه‌های دیگه خیلی زیاد نیست ولی در عوض دارین رو چیزی بررسی می‌نویسین که آزمایشگاه‌های فِرمی هم از اون استفاده می‌کنن.
  • کور او اس. گزینه‌ای مناسب برای سرورهای مدرن با قابلیت‌هایی که بر اساس نیازهای روز انتخاب شدن؛ مثلا داکر. دونستن کور او اس ثابت می‌کنه شما درک می کنین در دنیای سرورهای مدرن امروزی چی‌ می‌گذره.
  • فری بی اس دی. بله! این یک لینوکس نیست و یک بی اس دی است. یکی از پایدارترین سیستم عامل‌های دنیا که سیستم عامل مک هم از هسته‌اش استفاده می‌کنه. مطمئنا اگر قراره چیزی متفاوت رو تجربه کنین، بی اس دی‌ها یکی از بهترین گزینه‌ها هستن. در صورتی که قراره نگاهی دسکتاپ‌تر به بی اس دی داشته باشین، پی سی بی اس دی هم گزینه خوبیه.
  • مصطفی

    دنیای عجیبیه، مدام میفهمی که بی سوادتری… :)

  • A

    اوقات فراغت البته :دی

    • jadijadi

      اوه اوه.. مرسی. اصلاح کردم.

  • izak

    خیلی خوب بود ممنون از شما :)

  • emzi

    توزیع‌های تازه متولد شده در ماه‌ها و سال‌های اخیر هم گزینه‌هایی هستند که چون کم‌تر شناخته شده‌اند (هنوز معروف نیستند) می‌تونند مدنظر باشند:

    GuixSD که زیر نظر پروژه گنو جلو می‌رود. مدیربسته‌اش Guix نام دارد (با تلفظ geeks) که از Nix آمده و کاری که انجام می‌دهد به نوعی شبیه مدیربسته Snappy در اوبونتو است: https://en.wikipedia.org/wiki/Guix_System_Distribution
    NixOS، مستقل و با مدیربسته اختصاصی: http://ow.ly/UFDTP
    Apricity: توزیع‌های Archی این روزها زیاد شده‌اند، از جمله مانجارو، ‏Antergos، ‏VeltOS و همین ApricityOS:‏ http://ow.ly/UFEfH
    از وِلت هم اسم برده شد: http://shirazlug.ir/veltos-is-based-on-arch-linux
    KaOS: که در پکمن با Archlinux وجه اشتراک دارد و مخازنش را تیم آن از پایه بنا کرده‌اند: http://kaosx.us (و بله، فقط با KDE_Plasma برای ۶۴ها)

    • منم برگشته‌بودم گیکس رو پیشنهاد بدم اینجا که دیدم شما نوشتی. گیکس‌اس‌دی و نیکس خیلی با حالن. به لحاظ ثبات دیسترویی از فلسفه‌ای پیروی می‌کنن که کاملا هر آینه قابل رول‌بک کردن و ریستور کردنه (بدون کوچکترین استثنایی همه چیز رو می‌شه توشون کاملا سندباکس کرد یا ورژن‌ها رو لاک کرد بدون اینکه لازم باشه بقیه ورژن‌های بسته‌های نرم‌افزاری رو پاک کرد، می‌تونی چندین انوایرونمنت همزمان داشته‌باشی که ورژن‌های مختلف مجموعه‌های مختلف نرم‌افزاری رو اداره می‌کنن، یه جوری انگار باکس‌های مستقل ویرچوال باشن)
      به خصوص گیکس‌اس دی که یه نکچون پکیج منیجرش گیکس یه نکته خیلی بارز و با حال و دوست‌داشتنی داره، پکیج منیجرش گیکس کاملا به زبون گایل اسکیم نوشته‌شده و البته پی‌آی‌دی۱ سیستم هم گنو دی‌ام‌دی است که اون هم با زبون گایل نوشته‌شده و خب قاعدتا برای کسایی که خیلی عاشق لیسپ و برنامه‌نویسی فانکشنال باشن دیستروی جذابی خواهد بود (هر چند که در مرحله آلفاست و رشدش کنده)

  • MJafar Mash

    هسته ی مک Darwin هست که فکر میکنم با هسته‌ی bsd یکی نیست، البته مک based on bsd هست

  • Alierza Bashiri

    مک OS X به FancyBSD مشهوره :)

  • Sina Dsh

    MINIX3
    من یه کتاب سیستم عامل می خونم که MINIX3 و آموزش میده.
    مالفش تالیف تتنبام هست

  • اگر در حوزه فری‌بی‌اس‌دی وارد شدیم، آنگاه اوپن‌ایندیانا (اوپن سولاریس پیشین) یا نت بی‌اس‌دی را هم می‌توان پیشنهاد داد در عین حال توزیع‌های تحت حمایت اف‌اس‌اف هم هستن که اسمشون سخته مثلا ترنسکوئیل یا یه همچین‌چیزی که از سیستم‌عامل لیبره‌لینوکس استفاده می‌کنند

    • Mohammad S. Babaei

      دوست عزیز اوپن ایندیانا یا سولاریس BSD محسوب نمیشن! تا SunOS 4 شرکت Sun پایه محصولاتش BSD بود اما به خاطر مشکلات قضائی که در اوایل دهه 90 دامن گیر BSD بود به SVR4 مهاجرت کرد.

      • منظور بی‌اس‌دی بودن سولاریس نبود، منظورم این بود حالا که از محدوده لینوکس خارج شدیم و رفتیم تو یونیکس‌ها

  • و البته یک فرایونیکس بسیار معرکه با عنوان پلن۹ فرام لب لابراتوریز که بسیار آندرریت شده و یکی از مهم‌ترین بازاندیشی‌ها در مورد سیستم عامل در سه دهه گذشته محسوب می‌شه

  • یه کاربر

    واقعا از این مطلبتون ممنون. منم تازه کارم و البته از متن باز و توزیع های لینوکس خیلی خوشم میاد، خودم دبیان و مینت و اوبونتو رو امتحان کردم و دبیان رو روی سیستمم دارم. خیلی هم دلم میخواد بیشتر یاد بگیرم، راستشو بخواین خیلی علاقه پیدا کردم که در مورد برنامه نویسی و کلا کار با توزیعات لینوکس مطالب جدید یاد بگیرم که البته بتونم در نهایت بدون دانش اکادمیک ولی به شکل تجربی وارد بازار کار بشم، نمی دونم این امکان پذیر هست؟! و اینکه از کجا شروع کنم و چه چیزهایی رو باید یاد بگیرم؟!رشته خودم ریاضی هست وارشد دارم اما بازارکاری بدی داره،خوشحال میشم اگر لطف کنید و من رو راهنمایی کنید.پیشاپیش ممنون:))

    • jadijadi

      خیلی هم عالیه. منطقا کمی لینوکس، کمی برنامه نویسی و کمی دیتابیس می تونه نقطه شروع خوبی باشه. به زودی یک چیزی در مورد «از کجا شروع کنیم» می نویسم. و خیلی هم عالیه. اتفاقا یکی از بهترین سیستم ادمین های دور و بر من هم مدرکش ریاضی است (:

      • یه کاربر

        ممنون از توجه شما. خیلی خوشحال میشم که این مقاله رو که گفتید زودتر ببینم، برای اینکه بتونم قدم توی این راه بذارم نیاز به داشتن یک دید کاملتر دارم.خیلی دلم میخواد بتونم موفق شم اما برداشتن گام درست نیاز به اطلاعات مناسبی داره.فک کنم دونستن روند تغییر مسیر دوست شما باتوجه به هم رشته بودن ایشون با من، ایده ی خوبی باشه که اگر بتونید اون رو هم بگید خیلی عالی میشه. بازم ممنون از حرفهای دلگرم کننده ی شما:))

  • Mohammad S. Babaei

    یه +1 به خاطر FreeBSD.

    من دوست دارم چند تا دیسترو رو به لیست بالا اضافه کنم.

    Funtoo: که توسط خالق اصلی Gentoo یعنی Daniel Robbins (که ایده Portage رو از سیستم Ports سیستم عامل FreeBSD گرفته بود چون خودش قبلن توسعه دهنده FreeBSD بوده) توسعه داده میشه. قضیه این بود که پس از بازگشت رابنیز مشکلات زیادی بین توسعه دهندگان اصلی Gentoo وجود داشت و حتی رابینز رو هم Kicked Out کردن که خودش Gentoo Foundation رو تاسیس کرده بود و همه حقوق رو به اون انتقال داده بود. Funtoo کاملا با Portage Tree جنتو Sync هست ولی تفاوت های بسیار ظریفی داره که اون رو تبدیل به یک دیسترو بهتر از جنتو میکنه. یکی از این ویژگی ها این بود که به جای rsync از git برای update کردن portage استفاده میکرد که به طرز وحشتناکی سریعتر از rsync هست (البته نمیدونم الان تغییر کرده یا نه). بعدیش ابزاری به نام Metro هست که برای ساخت Distro های اختصاصی به کار میره. خوشبختانه هر دوی Gentoo و Funtoo به عنوان init system از OpenRC استفاده می کنن و بیماری به نام systemd هنوز به این دو دیسترو سرایت نکرده. بزرگترین مشکل Gentoo, Funtoo, Arch بخوانید break شدنشون هست (مشکل از rolling release بودن نیست از bleeding edge بودن هست. البته بعضی ها ممکنه بگن خب برنچ stable هم هست ولی خیلی قدیمی هست نرم افزارهای برنچ stable متاسفانه). به همین خاطر من به سمت BSD رفتم مدت ها پیش. FreeBSD یک تفکیک بین نرم افزارها که Port خونده میشن و Base System قایل میشه که باعث میشه هیچ وقت OS بریک نشه.

    Slackware: به معنای واقعی کلمه نزدیکترین دیسترو شبیه به UNIX هست در بین Linuxها. در ضمن قدیمی ترین دیستروی لینوکسی هست که هنوز Maintain میشه (با چند ماه اختلاف دبیان دوم هست). از سال 1993 توسط Patrick Volkerding که هنوز هم لید پروژه هست توسعه داده میشه. معمولا به این مشهور هست که توسط حرفه ای ها استفاده میشه اما هدفش با توجه به پایبندی به اصول UNIX سادگی استفاده و همچنین پایداری هست. نکته جالب اینه که این لینوکس اون چیزی که به بقیه دیستروها به اسم Package Manager میشناسن رو تا همین اواخر نداشت و برنامه ها رو یا کامپایل می کردید خودتون یا باید فایل باینری فشرده رو دانلود میکردید،در واقع Untrarش و نصب با خودتون بود!! اخیرا ابزاری به نام slackpkg اضافه شده که باهاش میتونید یه برنامه رو نصب یا پاک کنید که حتی dependency ها رو هم برای شما resolve نمیکنه. البته ابزارهای غیر رسمی مثه sbopkg هم براش توسعه داده شده که اجازه میده مثه ports سیستم عامل FreeBSD یا portage در Gentoo بتونید package ها رو از سورس کامپایل و نصب کنید که حتی dependency resolution هم داره. از سایت http://slackbuilds.org/ هم میتونید لیست packageهای این سیستم عامل رو ببینید. خوشبختانه Developer این پروژه هم اعلام کرده به هر قیمتی تا اونجائی که مقدوره از بیماری systemd پرهیز میکنه!! در حال حاضر هم تنها لینوکسی هست که من گاها برای کامپایل Libraryهای Native اندروید که با C یا C++ نوشته شدن من ازش استفاده میکنم.

    FreeBSD هم که جادی زحمت معرفیش رو کشید و سیستم عامل مورد علاقه و استفاده روزمره من هم روی دسکتاپ و هم سرور هست. باید اضافه کنم که مدیرعامل و موسس WhatsApp به خاطر نقش پررنگ FreeBSD در توسعه این محصول سال گذشته 1 میلیون دلار به بنیاد FreeBSD کمک کرد.
    http://freebsdfoundation.blogspot.com/2014/11/freebsd-foundation-announces-generous.html
    در ضمن همانند لینوکس که در تولید فیلم تایتانیک نقش عمده ای رو بازی کرد یک کلاستر از FreeBSD همین نقش رو در تهیه فیلم The Matrix در زمان خودش ایفا میکنه. https://www.freebsd.org/news/press-rel-1.html
    من قطعا اگر بخوام راجع به FreeBSD صحبت کنم کلی مطالب جالب هست که توی این کامنت جا نمیشه. فقط به عنوان آخرین موضوع این رو اضافه کنم که Handbook این سیستم عامل که PDF اون بیش از 1500 صفحه میشه کاملترین Handbook یک دیسترو روی اینترنت هست. باور ندارید؟ خب این لینک رو ببینید از مبتدی تا پیشرفته. https://www.freebsd.org/doc/handbook
    تازه این فقط این هست! Handbook های دیگه برای Porter های یا Committer ها که جای خود. مثلا من میخواستم کتابخونه CppDB https://www.freebsd.org/cgi/ports.cgi?query=cppdb&stype=name رو پورت کنم به این سیستم عامل. به عنوان یک فرد مبتدی قطعا سوالات زیاد و چیزهای زیادی هست که من باید یاد بگیرم. تنها کاری که کردم توی فروم یک سوال پرسیدم و اولین پاسخ این لینک بود https://www.freebsd.org/doc/en/books/porters-handbook/ که نشون از حجم بالای مستندسازی برای استفاده همگان داره، نه اینکه فقط یک پروژه باشه که گذاشتین واسه استفاده عموم. کیفیت کد هم که سر جای خود. در ضمن بین BSD ها بیشترین میزان نرم افزار متعلق به FreeBSD هست که در همین لحظه 25411 عدد Ports هست. https://www.freebsd.org/ports/

    NetBSD که میشه گفت بین دیستروهای فعلی خواناترین و تمیزترین کد ممکنه رو داره و روی بیشترین پلتفرم های ممکن اجاره میشه. حتی یک جوک هست که NetBSD میتونه روی Toaster هم اجرا بشه :))))))) هدف این سیتم عامل پرتابل بودن هست.

    OpenBSD که بی شک ایمن ترین سیستم عامل دنیاست (به خصوص اینکه توسعه دهنده اصلیش آمریکایی نیست و کانادائی هست با پدر و مادری از آفریقای جنوبی و هلند) و از زمان توسعه اش که از NetBSD فورک میشه — به خاطر مشکلاتی که Theo de Raadt با بقیه اعضای تیم NetBSD داشت — تا حالا فقط دو تا باگ remote (نه local که خطرناک تر هست) درش پیدا شده. این پروژه توسط DARPAA که از زیر مجموعه های وزارت دفاع آمریکا هست Fund میشده که در سال 2003 به خاطر انتقاد Theo de Raadt از جنگ عراق در یک روزنامه کانادائی این Fund رو قطع کردند. حتی DARPAA کمکش به سایر BSD ها و پروژه هاشون از جمله FreeBSD رو هم قطع کرد!! بین تمام دیستروها بهترین دیستروی هست که دیدم اکثر WiFi ها رو ساپورت میکنه و خیلی راحت WiFi توش راه میافته. قضیه اینه که Theo de Raadt اکثر کمپانی های سازنده WiFi رو که اکثرا تایوانی هستن متقاعد میکنه که درایورهاشون رو اوپن سورس کنن (که خودش میگه Intel و Broadcom هیچ وقت متقاعد نشدند) که خب به خاطرش جایزه Award for the Advancement of Free Software رو هم از سوی Free Software Foundation در سال 2004 رو میبره.

    DragonFly BSD: چیزی که لینوکس هیچ وقت نداشته و تمامی BSDها ساپورت میکردن فایل سیستم ZFS هست. تمامی شهرت این دیسترو به خاطر فایل سیستم HAMMER و HAMMER2 برای رقابت با ZFS هست. لیست Feature های این فایل سیستم از اینجا قابل مشاهده است https://www.dragonflybsd.org/features/

    PC-BSD: نسخه از FreeBSD هست که برای Desktop بهینه سازی شده با این تفاوت که به جای UFS2 از ZFS به عنوان فایل سیستم استفاده میکنه (ست آپ کردن ZFS و بهینه سازیش کار واقعا سختیه که اینجا خودکار انجام میشه). یک نسخه سرور هم به نام TrueOS هم داره. با توجه به مشکلاتی که محیط های دسکتاپ برای BSD ها در زمان انتقال به udev از hal به وجود آوردن توسعه دهندگان PC-BSD یک دسکتاپ مینیمال اختصاصی به نام Lumina به وجود آوردن که به جای hal از devd که مختص FreeBSD هست استفاده میکنه.

    GhostBSD: مانند PC-BSD هدفش کاربران دسکتاپ هست با این تفاوت که پروژه کوچک تر و جوان تری هست.

    در پایان بد نیست یک سری هم به http://www.distrowatch.com/ بزنید که میزان دانلود و استفاده 100 دیسترو برتر -از نظر دانلود- رو چه BSD, Linux و…. رو به شکل روزانه یا ماهانه یا …. میگه. حتی میتونید آرشیو سال های گذشته رو بیارید. مثلا Gentoo که الان 44 هست در سال 2002 میانگین رده 3 بوده!! این امکانات در لیست سمت راست سایت هست.

  • Mehdy Haghy

    http://papyros.io/ پاپیروس یک توزیع بر مبنای آرچ لینوکس هست که یک رابط کاربری جذاب شبیه سرویس های گوگل روی اون قرار داده شده. برای کسانی که یک دسکتاپ خوب با هسته آرچ می خواهند انتخاب خوبی است

  • کیمیاگر

    به عنوان یه کاربر غیر لینوکسی خیلی برام جالبه که برای کاربردهای مختلف توزیع‌های مخصوصی وجود داره. مثلاً توزیعی که هدفش اینه مصرف برق رو کاهش بده یا توزیعی که کلا ۱۷۰ مگ داره و خیلی راحت میشه ریختش رو مموری استیک و …

  • secret

    qubes هم واقعا علیه
    که این روزها در مورد امنیت سیستم عامل های دسکتاپ خیلی حرف برای گفتن داره . لینکی که قرار میدم اطلاعات جالبی در مورد این سیستم عامل بهتون میده .
    http://forum.ubuntu.ir/index.php/topic,125271.0.html

  • من چند ماه پیش هر زوری زدم یه فایل ايزو از آخرین نسخهٔ لینوکس پاپی پیدا کنم نشد. تو سایتشون که هیچ! فقط یه نسخهٔ خیلی قدیمی پیدا کردم.
    کسی میدونه از کجا میشه پیدا کرد؟