جادی

روی فیسبوک: https://www.facebook.com/radiojadi
روی ساوندکلاود: https://soundcloud.com/user6744983
روی توییتر: https://twitter.com/radiojadi

با تشکر
جادی

بیل گیتس با داشتن مایکروسافت یکی از نوابع دنیای تکنولوژی است و با زندگی اش یکی از الگوهای خیلی از انسان‌ها. گیتس شاید از دانشگاه اخراج شده باشه ولی با امتیاز ۱۵۹۰ از ۱۶۰۰ امتیاز SAT ثابت کرده که جزو ۰.۵ درصد بالای جامعه است (این تست در بسیاری از دانشگاه ها مورد نیازه و چیزهایی مثل درک ریاضی، نوشتن، خواندن منتقدانه و استفاده از ماشین حساب رو می سنجه). گیتس کارهای زیادی کرده (مثلا از وضعیت ایستاده از روی یک صندلی کامپیوتر پریده) اما کاری که هیچ ادعایی توش نداره شطرنجه.

فیلم بسیار کوتاه زیر مسابقه بیل گیتس است با کسی که بهش لقب جاستین بیبر شطرنج رو دادن (حیوونی!) ؛ یک پسر ۲۳ ساله به اسم ماگنوس کارلسن که از سیزده سالگی استاد بزرگ شطرنج هم هست. گیتس توی این برنامه تلویزیونی در فقط ۷۱ ثانیه مغلوب می شه و ظاهرا هم فقط وقتی قهرمان بزرگ دستش رو برای دست دادن دراز می کنه متوجه مات بودنش شده. گیتس در مجموع ۲ دقیقه برای فکر کردن وقت داشته و ماگوس سی ثانیه.

اگر اینترنت خبیث استکباری دارین حتما ویدئوی دو سه دقیقه ای زیر رو ببینین و به این فکر کنین که آخرین باری که توی رسانه های خودمون دیدین یک آدم مهم قبول کنه وارد رقابتی بشه که ضعفش رو نشون می ده، کی بوده و به اخلاق بیل گیتس افرین بگین (:‌

بخش آی تی شهرداری پولداره و خوب و پروژه‌های قابل قبولی رو هم پیش می بره. جدیدترینش این نقشه کامل شهر تهران است که چندان دور از ذهن نبوده ولی یک جنبه‌اش می تونه همه ما رو هیجان زده کنه: نمای شهری یا همون Street View گوگل. در این نقشه می شه با انداختن یک فلش کوچیک در هر جای نقشه، نمای شهری رو مشاهده کرد. مشکلات فنی متنوعی هست مثلا اینکه در تک تک عکس ها سقف ماشین قابل دیدنه که سعی شده با گذاشتن یک لوگوی گوگل جبران بشه یا بعضی جاها که ترافیک بوده عکس ها شدیدا به هم نزدیک هستن و جاهایی که اتوبان بوده فاصله عکس ها زیاد شده.

اما.. یک تفاوت بزرگ دیگه این پروژه با پروژه گوگل، پرایوسی است. در اینجا اتوموبیل فقط راه رفته و عکس گرفته. مردم، نوشته ها، تبلیغ ها، پلاک ماشین ها و … همه و همه هنوز اونجا هستن. ظاهرا یک الگوریتم (یا آدم؟!!) داره تیکه تیکه پلاک ماشین ها رو محو می کنه ولی به نظرم حذف کردن کل پلاک ها و مناطق عکس برداری ممنوع (که فعلا تو نقشه قشنگ و دوستانه متر به متر دیده می شن) کلی کلی کار می بره و تازه بعدش اینکه نقشه سوراخ سوراخ رو بذاریم جلومون یک جورهایی تابلو می کنه که کدوم کوچه ها اجازه ورود نداشتن و این خودش ماجرا رو یک پله ناامن تر می کنه… و برای ما مردم معمولی هم این سوال هست که آیا پرایوسی ما مهم نیست؟ گوگل الان صورت ها رو هم حذف می کنه اما اینجا تک تک آدم های توی خیابون که جای خود، پنجره ها و حیات های نرده دار و .. هم معلوم هستن و آیا قراره برای این فکری بشه؟

اما مسابقه! از الان تا یک هفته اسکرین شات به همراه ذکر محل دقیق بهترین عکس هایی که می تونین ببینین رو برام ایمیل کنین به آدرس jadijadi@gmail.com تا من در یک پست ویژه این عکس ها رو با حفظ پرایوسی نشون بدم (منطقا نباید توش چیز غیر قابل نشون داده باشه ولی اگر بود اینکار رو میکنم) و در دو بخش «خنده دار / جالب» و «نقض حریم شخصی» به بهترین هاش جایزه بدم! این شما و این منبع مسابقه:‌ http://map.tehran.ir/streetview/

در ادامه بحث های هفته کپی رایت رسیده‌ایم به جایی که باید از یک هک هوشمندانه در دنیای کپی رایت حرف بزنیم: کپی لفت. «کپی لفت» در سطح لغوی یک شوخی با کلمه «کپی رایت» است و اولین بار در یک زبون برنامه نویسی سبک و محبوب به اسم تاینی بیسیک دیده شد. اما تاریخچه واقعی کپی لفت به جایی دیگه بر می گرده.

فرض کنین من و شما با اینکه آدم ها اجازه نداشته باشن از برنامه های دور و برشون استفاده کنن راضی نباشیم و بخوایم به همه این فرصت رو بدیم که به یک کمپایلر خوب دسترسی داشته باشن. اگر عاقل و باسواد باشیم چیکار می کنیم؟ یک کمپایلر می نویسیم و می دیم بهشون (: ریچارد استالمن بزرگ افسانه ای هم دقیقا همینکار رو کرد ولی بعد یک چیزی خورد توی ذوقش: یک شرکت از استالمن اجازه گرفت برنامه اش رو بهتر کنه، استالمن با علاقه اجازه داد ولی بعد که از شرکت خواست برنامه بهتر شده رو بهش بده، مقاومت کرد و نداد و گفت این چیزهای بهتر شده مال خودش هستن و اونا رو به کسی نمیده. اما اگر کسی استالمن رو بشناسه، این شوخی رو باهاش نمی کنه – و خب معقوله که اون زمان کسی استالمن رو چندان نمی شناخت.

از اون تاریخ بود که استالمن تبدیل شد به پیغمبر دنیای آزاد و هدفش شد رسوندن ایده آزادی نرم افزار. در این جنگ اولین چیزی که نیاز داشت یک اسلحه خوب بود برای حفظ چیزهای آزادی که خلق می کرد. این اسلحه آزاد یک هک جالب قانونی بود: کپی رایت علیه کپی رایت.

در این ایده استالمن یک متن جالب نوشت که توش با استفاده از اسلحه ای به اسم حقوق قانونی کپی رایت، آزاد بودن و آزاد بودن یک اثر تضمین می شد. استالمن با اینکار فرقی گذاشت بین «نداشتن هیچ شکلی از کپی رایت» و «داشتن یک کپی رایت تضمین کننده آزادی (که بهش می گفت کپی لفت)». توی اولی ماجرا این شکلی می شه که شما یک سیستم عامل خوب می نویسین و منتشر می کنین ولی بعد یک شرکت تجاری بر می داره سورسش رو می بنده و می گه این مال منه و می ره کپی رایت می ذاره روش. توی دومی، شما می گین «این محتوا که من درست کردم کپی رایت داره! طبق قانون این محصول حاوی این چهار آزادی است. آزادی صفر: آزادی استفاده – یعنی هر کس حق داره از این استفاده کنه. آزای یک: آزادی بررسی – یعنی هر کس حق داره بررسی کنه که این چطوری کار می کنه. آزادی دو: آزادی کپی و انتشار به دیگران – یعنی شما حق دارین این پست وبلاگ رو کپی بگیرین و بدین یکی دیگه بخونه و آزادی آخر یا آزادی سه: آزادی تغییر دادن و دادن اون تغییرات به دیگران! البته! البته همه نسخه های تغییر کرده باید کماکان حاوی آزادی های قبلی باشن.»

تقریبا هیچ چیزی نمی تونه از این هوشمندانه تر باشه! کارگذاشتن یک ویروس آزادی در دنیای تکنولوژی که سریعا رشد کرد و کلی از دنیا رو گرفت (و اگر شما الان می تونین این رو بخونین دلیلش دقیقا همون برنامه های آزاد است که اون تفکر درست کرد.

استالمن با این ایده فوق العاده کپی رایت رو علیه کپی رایت خودش به کار انداخت و با همون سلاح قانونی کپی رایت چیزی ساخت که آدم ها جرات کنن چیزهای آزاد خلق کنن و به دیگران بدن بدون اینکه نگران این باشن که اسمشون از کل سیستم حذف بشه یا کسی از سیستمشون سوء استفاده کنه و آزادی‌های بقیه رو محدود کنه.

مطالعه بیشتر؟
– کپی لفت در ویکیپدیای فارسی
– ده شخصیت تاثیرگذار دنیای آزاد اطرافمون که باید بشناسیم
– سه کج فهمی از کپی رایت
– جواب به سوال هایی در مورد گنو/لینوکس
–

این اسکرین شات رو هم مهدی غیاثی (روی توییتر @MahdiGhiasi) برامون فرستاده از گوشی ویندوز فون‌اش:

حالا ویندوز فون اینقدر به من ایمیل زده یاد گرفته که بعد از سلام باید پیشنهاد بده «جادی» ولی صاحب جریان واقعا باید توضیح بده که جریان «ترشحات» چیه و طی چه پروسه ای ویندوز فون یاد گرفته بعد از سلام باید پیشنهاد «ترشحات» بده (:

توی کشور ما کپی رایت محترم و معتبر نیست و اتفاقا اکثر ما بخشی از زندگی مون رو با این فکر گذروندیم یا هنوزم می گذرونیم که اگر کپی رایت رو نقض کنیم، خیلی آدم با سواد و خفنی هستیم. مثلا افتخار می کردیم که می تونیم کرک بازی ها رو تو اینترنت پیدا کنیم یا یک دایرکتوری داریم که توش فلان قدر کتاب دانلود شده هست. چرا اینطوریه؟ چون ما از اول با ایده کپی رایت بزرگ نشدیم و درست مثل مسائل جنسی، بعضی هامون آگاهی مون از کپی رایت در حد چند تا تیزر است که چندین سال پیش برای یکی دو ماه تلویزیون پخش کرده و بعد یکسری شنیده های عمومی و گفته های توی آرایشگاه و تاکسی. سه تا خاطره نقل می کنم:

1. زمانی که مهران مدیری که سالهاست با انحصار برنامه های طنز تلویزیونی پولدار و خوشحال و شناخته شده است با یک فیگور مخالفت اومد و گفت قراره سی دی بفروشه و اولش توضیح می داد که اینها محصولات فرهنگی هستن و لازمه آدم‌های با شعور کپی رایتش رو رعایت کنن تا یک هنرمند مستقل بتونه زنده بمونه. در اون دوران شخصا از یک نفر خواستم یک سی دی اش رو به من قرض بده تا ببینم این سریال که خونه و ویلا و میلیون ها جایزه می ده چیه و طرف بهم جوابی در این حد داد که مردک بیشعور این اثر کپی رایت داره و اگر می خوای ببینی باید خودت بخری چون این نسخه رو من خریدم و وظیفه ما ایرانی ها است که در این شرایط از این هنرمند بیچاره حمایت کنیم و … هه هه.. این دوستمون هر هفته سایت رو چک می کرد که ببینی قهرمان خوش شانسی بوده یا نه و این روزها هم معتقده مهران مدیری یک آدم !@#$!$% است. اما آیا این دوستمون هیچ وقت به این فکر نکرد که آیا وقتی یک کتاب می خره و اونو به کسی قرض می ده آیا کار زشتی کرده؟ آیا متوجه نیست که وقتی چیزی رو خریده حق داره اونو به کس دیگه قرض بده و این با کپی کردن اون اثر فرق می کنه و چطور به این فکر نمی کنه که قرض دادن این لیست همونقدر زشت است که بشینه با اعضای خانواده سی دی ای که تنهایی خریده رو نگاه کنه یا مثلا همونقدر زشته که کتابی رو بلند بخونه تا بقیه هم بشنون.
2. یکبار به دوستی که در حوزه خودش بسیار هم باسواده گفتم دلیل اینکه فتوشاپش کار نمی کنه احتمالا اینه که کرکش مشکل داره. جواب داد که این نرم افزار غیرقانونی نیست چون خودش اونو شخصا از پایتخت خریده. این آدم همونطور که گفتم در حوزه خودش یک متخصص است و کاملا حق داره از نرم افزار چیزی ندونه.
3. در یک بحث ایمیلی کوتاه در مورد مطلب قبلی یک نفر بهم توضیح داد که چطور در غرب هیچ کس ناقض کپی رایت نیست و در نتیجه تکنولوژی اونجا در حال پیشرفته. این تصور هم کاملا اشتباهه چون در غرب هم شرایط خیلی با اینجا متفاوت نیست. این کار جرم سنگینتری است ولی مردم هنوز فیلم تورنت دانلود می کنن و موزیک دانلود می کنن و غیره و غیره. اینکار باعث نمی شه از نظر اخلاقی بگیم کار خوبی می کنیم ولی این تصور که در غرب همه کپی رایت رو رعایت می کنن فقط این سوال رو پیش می یاره که پس اینهمه تورنت و نرم افزار کرک تو ایران تولید شدن؟ یا غربی ها درست کردن برای فاسد کردن ما؟

احتمالا شما هم شاهد اتفاقات مشابهی بودین و خوشحال می شم بنویسین تا بریم سراغ قسمت های بعدی و حرف های بیشتر از کپی رایت. تا اینجا اکثرا حرفمون این بوده که «کپی رایت چیز خوبیه ولی من به دلایل شخصی رعایتش نمی کنم»‌ و چند موردی هم «کپی رایت چیز بسیار مهمی است و من با سختی همیشه رعایتش می کنم» اما نگاه های دیگه ای هم هست مثل اینکه «کپی رایت اونقدر هم که جو می دن حیاتی و ضروری نیست». این مساله رو بازتر خواهیم کرد.

تا اینجا فهرست مطالب منتشر شده در پاسخ به دعوت برای یک هفته نوشتن در مورد کپی رایت – معلومه که اگر مطلب شما جا افتاده یا مطلب جدیدی نوشتین باید کامنت بذارین تا در سری بعدی منتشر کنم:

• نویسانه: معضلی به نام کپی‌رایت!
• پانویس: رعایت نشدن قانون کپی‌رایت در دانشگاه‌ها / پاسخ به چند سوال درباره دزدی علمی (۱) / پاسخ به چند سوال درباره دزدی علمی (۲) / تکنیک Détournement: نوعی تقلب / برای ترجمه کتاب، ابتدا از ناشر اجازه بگیرید!
• کپی رایت ، ایران ، مسئله این است
• #بازی‌وبلاگی: هفته کپی‌رایت – چرا نباید با نقض کپی‌رایت وقتمون رو تلف کنیم
• جنبش چریکی دسترسی باز اطلاعات
• کتابی بسیار خوب به اسم مانیفست دات کام و نیست / ابن موگلن
• بیمه ایران، مرکز رسانه‌های دیجیتال و امنیت سیستم‌ها با آنتی ویروس قلابی
• فرزن سیف اللهی: هفته کپی‌رایت
• کپی رایت: خوب یا بد؟!
• مهمانی کپی رایت
• هفتهٔ کپی‌رایت، قانون یا انسانیت؟
• گیک آزاد: کپی‌رایت، خوب یا بد؟
• بازی وبلاگی با طعم کپی رایت،ماله من و تو نداره!
• هفته کپی رایت – کپی می‌کنم، پس هستم!
• کپی رایت